مطالعات تطبیقی حکمت، هنر و فرهنگ ایران

مدرس: علی اتحاد
روی پلتفورم‌های دیجیتال و به صورت از راه دور

دوره‌ی آموزشی «مطالعات تطبیقی حکمت، هنر و فرهنگ ایران» دوره‌ای ترمیک است که در آن به تحلیل فرهنگ، هنر و حکمت ایران به صورت همزمان پرداخته می‌شود. در این دوره‌ی آموزشی به تاریخ به عنوان نموداری سه بعدی و غیر خطی نگاه می‌شود.

خلاصه‌ی مباحث دوره‌ی آموزشی «مطالعات تطبیقی حکمت، هنر و فرهنگ ایران» در ترم یکم
(هر ترم ده جلسه است)

جلسه‌ی اول:

– مختصری درباره‌ی مختصات جغرافیایی ایران
‫- مختصری درباره‌ی موقعیت تاریخی-فرهنگی ایران ‬
– ایران تاریخی کجاست؟
– نمونه‌های از تاثیرات اقلیمی بر انگاره‌های کلی فرهنگ ایران
– «خون مقدس» و «خورنه» و نقش «پادشاه» در ساختار فرهنگی ایران
-الگوی هِرَمی قدرت
-معرفی اولیه‌ی خدایان هندو-ایرانی و خویشکاری هر یک

جلسه‌ی دوم:‌

– آیا تاریخ ایران را باید زیر نام «ایران» خواند یا زیرمجموعه‌ی «منطقه‌ای جغرافیایی»؟
‫- پیش از سلسله‌های پادشاهی مشهور ایرانی، در این سرزمین چه می‌گذشت؟‬
– بررسی مختصر یک نمونه: «شهر سوخته»
– زبان‌های گمشده و تاریخ گمشده!
– معرفی زبان‌های «هندو-اروپایی» و نسبت‌های زبان‌های ایرانی با هم
– معرفی مختصر ادبیات پیش از اسلام
– خوانش نمونه‌هایی از ادبیات اوستایی و فارسی باستان و پهلوی ساسانی
– مختصری درباره‌ی نام «ایران» و ریشه‌های واژگانی‌اش

جلسه سوم:‌

-مختصری درباره ی کارکردهای دین
-رابطه‌ی «دین مزدایی» (مزدیسنا) با باورهای «هندو-ایرانی»
– خدایانی که بدل به دیو شدند! (نسبت‌های واژگانی نام «خدا» و «دیو»)
– معرفی تفضیلی «اهورامزدا» به لحاظ واژگانی و خویشکاری
– شرحی درباره‌ی امشاسپندان (از ایده‌های باستانی تا اشکال متاخر ساسانی)
– نقشه‌ی سلوک معنوی و رابطه‌اش با ویژگی‌های مزدایی
– تفاوت‌های «مزدا پرستی» در متون مقدس باستانی و «زرتشتی‌گری» ساسانی
– معرفی ساختار دوگانه‌ی هستی میان نیک و بد (آغاز ایده‌ی ساخت دوگانه‌ی جهان)
– بهشت و دوزخ از کجا آمده است؟
– معرفی اساطیر آغازین مزدایی: پیدایش هستی و انسان و موجودات و …
– روایت‌های مرتبط با نبرد میاد مزدا و اهریمن
– شرح هزاره‌های نبرد تا آخرالزمان
– ظهور نجات‌ دهنده‌ی واپسین (منجی زرتشتی)
– بررسی نشانه‌ی «فروهر» و رمز شناسی عناصر این نشان

جلسه چهارم:

– معرفی ادیان «گنوسی»
– درباره‌ی ریشه‌های ادیان «گنوسی»
– ریشه‌یابی واژه‌ی «گنوس»
– چرخه‌ی «آگاهی» و نسبت‌های آن با چرخه‌ی «مادی»
– شناخت اسطوره‌ی اولیه‌ی «گنوسی»
– معرفی «سوفیا» (ایزدبانویی که آگاهی عارفانه در پیوند با اوست.)
– معرفی «دمیورگ»‌ و ساخت چرخه‌های «جهان مادی»
– «پسر انسان»، «مسیح» یا «عارف کامل» («انسان کامل» یا «ایزد-انسان»)
– مختصری در معرفی «کتاب مقدس»: «عهد عتیق» و «عهد جدید»
– نگاهی کوتاه به باورهای «گنوسی» در «کتاب مقدس»
– مشترکات میان اشکال گوناگون «باورهای گنوسی»
– بررسی اثری معاصر با الگوهایی که تا این جا آموخته‌ایم
– مختصری درباره‌ی «دین مانی»‌
‫-‬ کیهان شناسی «دین مانی»‌
‫-‬ نگاهی به اساطیر «دین مانی»‌
‫-‬ مانویت، دینی جهانی
– نگاهی کوتاه به دین «مندایی»

جلسه پنجم:‌

– مقدماتی درباره‌ی حکمت و عرفان ایران پس از اسلام
– نگاهی به مدلِ افلاطونی
– الگوی ساده‌سازی شده‌ی حکمت ایران
– تقسیمات جهان به «عالم معقول» و «عالم خیال» و «عالم محسوس»
– رابطه‌ی «سلوک» و «سالک»
– طرحِ سفرِ معنوی و انگاشت آینه‌ای از جهان
– بررسی ابیات نخست «مثنوی مولانا»
– بررسی رمز «نی»‌ در آغاز «مثنوی مولانا»‌
– شرحی بر شهود با نگاهی به قصه‌ی «پیر چنگی» در «مثنوی مولانا»
– مفهوم «التباس» و «صورت‌گردانی»‌ و نگاهی به فضای «سایبری»‌ و «گوشی‌های هوشمند»‌ به عنوان مثال
– رمزپردازی در «عالم خیال»

جلسه ششم:‌

– مروری بر ابیات نخست «مثنوی مولانا»‌
– درباره‌ی واژه‌ی «مسجد» و ریشه‌های آن
– نگاهی به «مسجد شاه» اصفهان و مختصات تاریخی و معمارانه‌‌ی این اثر معمارانه
– معرفی وجوه زیبایی شناختی «مسجد شاه»‌ اصفهان
– تحلیل فرم‌های «قوس جناغی»‌ و رمزگشایی آن بر اساس مدل «سلوک»
– نسبت‌های میان عوالم «محسوس» و «معقول»‌ و «خیال» در رمز «قوس جناغی»
– سلوک عارف و رابطه‌ی آن با طراحی مساجد تاریخی
– شرحی بر رمز «خورشید» و «شمسه‌ی ایرانی» و نسبت‌ آن با «اسواستیکا» و «گردونه‌ی مهر»
– بررسی نشانه‌های پیشا-اسلامی در معماری اسلامی
‫-‬ قیاس «معابد میترایی»‌ و «محراب مساجد»
‫-‬ «سنگابه‌»های مساجد به مثابه رمزی بر آمده از میترایسم
‫-‬ بازگشت به ابیاتِ نخست «مثنوی مولانا»‌

جلسه هفتم:‌

‫- همسانی گزارش‌های «حقیقت» در دستگاه عرفانی‬
– تحلیل این مسئله با حکایتی از «مثنوی مولانا»:‌ حکایت فیل در اتاق تاریک‬
– مروری بر مسئله‌ی «توحید» در سنت‌ دینی‬
– مروری بر مسئله‌ی «توحید» در بستر «وحدت وجود»‌‬
– مسئله‌ی «وحدت وجود» و معرفت عرفانی با نگاهی به «اسلیمی‌های ایران» ‬
– روایت «گنج پنهان» و قیاس با ساختارهای زیبایی شناختی هنر ایران ‬
– بررسی این موضوع از زبان مولانا در دفتر نخست «مثنوی»‌‬
– روایتی از «فصوص الحِکَم» نوشته‌ی «ابن عربی» در این باره‬
– تحلیل مسئله‌ی «وحدت» در ابیاتی از دفتر اول «مثنوی مولانا» ‬
– تحلیل ساختار زیبایی شناختی و نسبت‌ نور و رنگ در «گنبد شیخ لطف الله»‌ اصفهان ‬
– نگاهی به نقش «طاووس» زیر «گنبد شیخ لطف الله»‌ و بررسی رمز طاووس‬
– نمونه‌ای از «مثنوی»‌ در دفتر نخست، درباره‌ی نور و مسئله‌ی وحدت‬
– نمونه‌ای درباره‌ی «ابزارهای فهم امر محسوس و امر معقول» از دفتر ششم «مثنوی»‬


جلسه هشتم:

– معرفی «شهاب الدین سهروردی» با نگاهی کوتاه به زیست او
– اندکی درباره‌ی ارتباط «سهروردی» با حکمت پیش از اسلام ایران
– مختصری درباره‌ی «حکمت الاشراق»
– رمز پرندگان و فهرستی از نمونه‌های «قصه‌ی مرغان» در ادبیات عرفانی ایران
– خوانش کامل متن «رساله الطیر» (قصه‌ی مرغان) نوشته‌ی «شیخ شهاب الدین سهروردی»
– بررسی جزء به جزء رمز‌های «رساله الطیر»
– ترسیم نمودار سلوک در «رساله الطیر»
– «هورقلیا» کجاست؟ (نگاهی به شهرهای خیالی عرفان ایرانی)
– نگاهی به نقوش فرش ایرانی و نسبت‌اش با مسیر سلوک و شهرهای خیالی
– مقایسه‌ای کوتاه با نقشه‌ی «باغ شازده» در ماهان

جلسه نهم:

‫-‬ خوانش متن کامل «عقل سرخ» نوشته‌ی «شهاب‌الدین سهروردی»
– بررسی رمزهای این رساله
‫-‬ درباره‌ی «عقل»
‫-‬ درباره‌ی کوه «قاف» با نگاهی به «هراء بلندجایگاه» (البزر) در اوستا
‫-‬ رمز «گوهر شب‌چراغ» و ارتباط آن با ماه
‫-‬ رمز «درخت طوبی» و ارتباط آن با «درخت همه تخمه» در متون پهلوی
‫-‬ رمز سیمرغ از روزگار باستان تا متون اسلامی
– رمز «آب زندگانی» و سفر قهرمانی
– رابطه‌ی میان «کوه» و «غار» در سفر سالک
– نگاهی به «ستاره‌ی شش پر» و فهم آن از طریق رمز «کوه» و «غار»

جلسه دهم:

– چکیده‌ی ایده‌ی «وحدت وجود» در ترجیع‌بند «هاتف اصفهانی» (که یکی هست و هیچ نیست جز او / وحده لا اله الا هو!)
– نگاهی مختصر به نقش «مُغ» در فرهنگ ایمانی ایران
– بررسی عناصر سازنده‌ی اثر «هاتف اصفهانی» و رمزگشایی از عناصر سازنده‌ی آن
– نگاهی به آداب خوردن و آشامیدن ایرانیان به بهانه‌ی بررسی نقوش کاسه‌ها و بشقاب‌های سده‌های گذشته
– بررسی متون نگاشته درون ظروف دوران اسلامی

اشتراک گذاری در facebook
Facebook
اشتراک گذاری در telegram
Telegram
اشتراک گذاری در twitter
Twitter
اشتراک گذاری در linkedin
LinkedIn
اشتراک گذاری در whatsapp
WhatsApp

Leave a Reply

Your email address will not be published.

دوره‌ی آموزشی «مطالعات تطبیقی حکمت، هنر و فرهنگ ایران» دوره‌ای ترمیک است که در آن به تحلیل فرهنگ، هنر و حکمت ایران به صورت همزمان پرداخته می‌شود. در این دوره‌ی آموزشی به تاریخ به عنوان نموداری سه بعدی و غیر خطی نگاه می‌شود.